SOR pod większą kontrolą, nowe świadczenie od 2027 r.: co zmienia pakiet ministra zdrowia

Szpitale z SOR muszą przygotować się na dokładniejsze mierzenie drogi pacjenta od pobrania biletu do kontaktu z lekarzem oraz na integrację lokalnych systemów IT z TOPSOR. Równolegle od 2 stycznia 2027 r. do koszyków świadczeń gwarantowanych w ambulatoryjnej opiece specjalistycznej i w leczeniu szpitalnym trafi podanie autogenicznego osocza bogatopłytkowego lub fibryny bogatopłytkowej. Dla podmiotów leczniczych oznacza to jednocześnie zadania technologiczne, organizacyjne i kadrowe.

Kontekst: trzy nowelizacje, dwa terminy i jeden kierunek zmian

Pakiet tworzą trzy rozporządzenia Ministra Zdrowia opublikowane 17 lipca 2026 r. Pierwsze, Dz.U. 2026 poz. 963, nowelizuje zasady działania systemu zarządzającego trybami obsługi pacjenta w szpitalnym oddziale ratunkowym, znanego jako TOPSOR. To system informatyczny służący m.in. do organizowania kolejek i mierzenia obsługi pacjentów na SOR.

Dwa pozostałe akty dotyczą tzw. świadczeń gwarantowanych, czyli świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych na warunkach określonych w odpowiednim koszyku. Dz.U. 2026 poz. 962 dopisuje nowe świadczenie do rozporządzenia o ambulatoryjnej opiece specjalistycznej (AOS), a Dz.U. 2026 poz. 960 — do rozporządzenia o leczeniu szpitalnym.

Zmiany w TOPSOR mają wejść w życie 1 sierpnia 2026 r. Natomiast regulacje koszykowe dotyczące osocza i fibryny bogatopłytkowej wejdą w życie 2 stycznia 2027 r. Ten dłuższy okres daje placówkom czas na ustalenie, czy chcą realizować nowe świadczenie i czy spełniają warunki organizacyjne oraz personalne.

Co dokładnie zmienia się w TOPSOR

Nowelizacja Dz.U. 2026 poz. 963 przebudowuje przede wszystkim zakres danych, które ma obsługiwać system. Zmieniony § 2 pkt 2 wymaga mierzenia całościowego i częściowego czasu pobytu pacjenta w SOR — od pobrania biletu do końca pobytu. Pomiar ma być rozdzielony na rejestrację, segregację medyczną i pierwszy kontakt z lekarzem, a dodatkowo ma uwzględniać czas oczekiwania na każdy z tych etapów.

Przepis nie ogranicza się więc do ogólnego pytania: „ile pacjent spędził na SOR?”. Wymaga rozpoznania, na którym etapie pacjent czekał. To istotna różnica dla zarządzania oddziałem: inny problem oznacza kolejka do rejestracji, inny opóźniona segregacja medyczna, a jeszcze inny brak możliwości szybkiego pierwszego kontaktu z lekarzem.

Sedno zmienionego § 2 pkt 2 brzmi następująco:

„całościowy i częściowe pomiary czasu pobytu pacjenta w SOR, począwszy od pobrania biletu do zakończenia pobytu w SOR, w podziale na etap rejestracji, segregacji medycznej i pierwszego kontaktu z lekarzem”

— § 2 pkt 2 rozporządzenia zmieniającego, Dz.U. 2026 poz. 963

W praktyce oznacza to konieczność prawidłowego rejestrowania każdego zdarzenia w systemie. Jeżeli pacjent otrzymuje numer, ale jego wezwanie albo rozpoczęcie obsługi nie zostanie odnotowane, szpital może otrzymać niepełny lub zniekształcony obraz czasu oczekiwania.

Nowe brzmienie § 2 pkt 3 nakazuje też wyliczanie średniego czasu oczekiwania na rejestrację, segregację i pierwszy kontakt z lekarzem, z uwzględnieniem kategorii określonych w art. 33a ust. 2 ustawy o Państwowym Ratownictwie Medycznym. Chodzi o kategorie przypisywane pacjentowi podczas segregacji, czyli wstępnej oceny pilności jego stanu.

Z kolei § 2 pkt 4 przewiduje prezentację na zbiorczych wyświetlaczach w obszarze segregacji, rejestracji i przyjęć SOR m.in. przewidywanego średniego czasu oczekiwania, listy indywidualnych numerów oczekujących pacjentów oraz całkowitej liczby osób aktualnie przebywających w SOR.

„prezentację na wyświetlaczach zbiorczych, zainstalowanych w obszarze segregacji medycznej, rejestracji i przyjęć SOR”

— § 2 pkt 4 rozporządzenia zmieniającego, Dz.U. 2026 poz. 963

Dla pacjenta ma to oznaczać większą przejrzystość kolejki. Dla szpitala — obowiązek zadbania, by publikowane informacje były aktualne, zrozumiałe i oparte na poprawnie zasilanych danych.

Segregacja, raporty i integracja systemów informatycznych

W § 2 pkt 9 rozporządzenie wyraźnie wskazuje, że TOPSOR ma umożliwiać segregację medyczną według algorytmu Emergency Severity Index (ESI). To algorytm służący do oceny pilności pomocy medycznej i przypisania pacjenta do odpowiedniej kategorii.

Równocześnie rozszerzono katalog zanonimizowanych danych o czasie oczekiwania, które mają być przekazywane niezwłocznie po zdarzeniu. Zmieniony § 2 pkt 12 lit. a obejmuje m.in. „wygenerowanie numeru”, „wezwanie numeru”, „rozpoczęcie obsługi”, „przeniesienie do kolejki”, „przeniesienie do innej kategorii kolejki”, „zakończenie obsługi” czy „numer nie zgłosił się po wezwaniu”.

To katalog ważny technicznie i dowodowo. Wskazuje, jakie zdarzenia powinny być obsługiwane w lokalnym systemie, aby dane przekazywane do TOPSOR odzwierciedlały rzeczywisty przebieg pobytu pacjenta.

Nowelizacja § 3 pkt 3 przewiduje możliwość tworzenia statystyk według zdefiniowanych kolejek i kategorii, na podstawie danych historycznych o liczbie osób oczekujących oraz czasie oczekiwania i obsługi. Takie statystyki mogą stać się narzędziem zarządczym: pozwolą porównać obciążenie kolejek w różnych porach lub ustalić, gdzie powstają powtarzalne zatory.

Szczególnie istotne są nowe obowiązki podmiotu leczniczego wynikające z § 5 ust. 2. Placówka prowadząca SOR ma m.in. wykonywać kopie bezpieczeństwa danych przetwarzanych lokalnie, zapewnić dwustronną komunikację własnego systemu teleinformatycznego z aktualną wersją aplikacji TOPSOR i dostosować swój system do zmian opisanych w dokumentacji technicznej administratora.

„dostosowanie systemu teleinformatycznego podmiotu leczniczego, w którego strukturach funkcjonuje SOR, do aktualnej wersji aplikacji TOPSOR, w terminie 9 miesięcy od dnia udostępnienia dokumentacji technicznej”

— § 5 ust. 2 pkt 18 rozporządzenia zmieniającego, Dz.U. 2026 poz. 963

Termin dziewięciu miesięcy nie biegnie od publikacji rozporządzenia ani od jego wejścia w życie. Punktem startowym jest udostępnienie dokumentacji technicznej opisującej zmiany. Pełnomocnik albo osoba odpowiedzialna za zgodność powinna więc ustalić, kiedy dokumentacja została udostępniona, i zachować dowód tej daty.

Nowe świadczenie gwarantowane: osocze lub fibryna bogatopłytkowa

Od 2 stycznia 2027 r. oba koszyki obejmą świadczenie o kodzie 84.5021: „Podanie autogenicznego osocza bogatopłytkowego lub fibryny bogatopłytkowej”. „Autogeniczne” oznacza, że preparat jest przygotowywany z krwi własnej pacjenta.

W AOS nowe świadczenie dodaje lp. 36 do załącznika nr 5 rozporządzenia. Rozporządzenie wymaga, aby było realizowane w poradni specjalistycznej spełniającej warunki udzielania porad specjalistycznych oraz w gabinecie diagnostyczno-zabiegowym.

Kwalifikacja pacjenta została powiązana z konkretnymi kodami ICD-10, czyli międzynarodowej klasyfikacji chorób i problemów zdrowotnych. Katalog obejmuje m.in. choroby zwyrodnieniowe stawu kolanowego, uraz ścięgien rotatorów barku, schorzenia stopy, niektóre choroby szczęki i żuchwy, leczenie wspomagające przy przeszczepach skóry, rany przewlekłe w owrzodzeniu żylnym i stopie cukrzycowej oraz rany przewlekłe w oparzeniach.

Przepis wskazuje także przeciwwskazanie:

„Przeciwwskazaniem do udzielenia świadczenia są zaburzenia krzepnięcia krwi i współistniejąca trombocytopenia lub hipofibrynogenemia.”

— załącznik do rozporządzenia, lp. 36, Dz.U. 2026 poz. 962

Prościej mówiąc: świadczenia nie można udzielić pacjentowi z zaburzeniami krzepnięcia, jeśli jednocześnie występuje małopłytkowość (trombocytopenia) albo zbyt niski poziom fibrynogenu (hipofibrynogenemia).

W leczeniu szpitalnym zmiana ma podwójny charakter. Dz.U. 2026 poz. 960 uchyla dotychczasowe pozycje 84.502 i 84.503, dopisuje kod 84.5021 do wykazu świadczeń gwarantowanych, a następnie dodaje lp. 76 do załącznika nr 4, określającego dodatkowe warunki realizacji.

Szpital musi dysponować oddziałem spełniającym wymagania dla danego rodzaju oddziału i gabinetem diagnostyczno-zabiegowym. Rozporządzenie precyzyjnie określa też personel. Krew może pobierać i preparat przygotowywać m.in. lekarz o odpowiedniej specjalizacji, odpowiednio przeszkolona pielęgniarka lub położna albo diagnosta laboratoryjny ze specjalizacją w laboratoryjnej transfuzjologii medycznej.

Praktyczne konsekwencje dla placówek i pełnomocników

Przykład: szpital chce od stycznia 2027 r. oferować świadczenie pacjentom z ranami przewlekłymi w stopie cukrzycowej. Nie wystarczy zakup sprzętu ani wpisanie procedury do oferty. Trzeba potwierdzić, że rozpoznanie mieści się w katalogu ICD-10, pacjent nie ma wskazanego przeciwwskazania, miejsce realizacji spełnia wymagania, a osoby pobierające, przygotowujące i podające preparat mają kwalifikacje wymagane dla danego etapu.

To ważne również z perspektywy finansowania. W wyroku II SA/Ol 755/24 WSA w Olsztynie zaakceptował stanowisko, że warunkiem zwrotu kosztów jest to, aby usługa była świadczeniem gwarantowanym. Sam medyczny charakter usługi nie zastępuje jej zgodności z właściwym koszykiem i warunkami realizacji.

Na co uważać

Po pierwsze, nie wolno utożsamiać wdrożenia TOPSOR wyłącznie z instalacją aplikacji. Nowe regulacje obejmują także organizację kolejek, rejestrowanie konkretnych zdarzeń, poprawność danych, wyświetlacze, raportowanie oraz kopie bezpieczeństwa.

Po drugie, integracja ma być dwustronna. § 5 ust. 2 pkt 17 nie mówi wyłącznie o przesyłaniu danych z systemu szpitala do TOPSOR, ale o komunikacji lokalnego systemu z aktualną wersją aplikacji TOPSOR.

Po trzecie, nowe świadczenie PRP lub fibryny bogatopłytkowej nie jest dostępne dla każdego przypadku klinicznego. O kwalifikacji decydują wymienione rozpoznania ICD-10 oraz brak przeciwwskazań.

Po czwarte, należy rozdzielić wymagania dotyczące AOS i leczenia szpitalnego. Świadczenie ma ten sam kod, ale realizuje się je w odmiennym otoczeniu organizacyjnym: w poradni i gabinecie diagnostyczno-zabiegowym albo na oddziale szpitalnym i w takim gabinecie.

Co to oznacza w praktyce

Podmioty z SOR powinny przeprowadzić audyt procesów kolejkowych: od wydania numeru przez rejestrację i segregację po pierwszy kontakt z lekarzem oraz zakończenie obsługi.
Działy IT powinny ustalić właściciela wdrożenia TOPSOR, przygotować kopie bezpieczeństwa i zaplanować dostosowanie systemu po publikacji dokumentacji technicznej.
Pełnomocnicy powinni monitorować datę udostępnienia dokumentacji technicznej, ponieważ od niej liczony jest dziewięciomiesięczny termin dostosowania systemu.
Placówki zainteresowane nowym świadczeniem od 2027 r. powinny zweryfikować lokal, personel i procedurę kwalifikacji pacjenta przed rozpoczęciem realizacji.
Dokumentacja medyczna powinna pozwalać wykazać zgodność z koszykiem: właściwe rozpoznanie, brak przeciwwskazań oraz udział personelu o wymaganych kwalifikacjach.