Tekst jednolity ustawy o termomodernizacji i CEEB: gdzie szukać obowiązujących zasad

Aktualny tekst jednolity ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (CEEB) nie wprowadza nowego programu ani nowych obowiązków sam przez się. Porządkuje natomiast obowiązujące brzmienie przepisów — dlatego przy premiach, inwestycjach energetycznych i deklaracjach o źródłach ciepła warto zaczynać właśnie od niego, zamiast składać ustawę z kolejnych nowelizacji.

Kontekst: tekst jednolity to nie kolejna zmiana prawa

W Dzienniku Ustaw ogłoszono aktualny tekst jednolity ustawy z 21 listopada 2008 r. Tekst jednolity jest urzędowym, uporządkowanym brzmieniem aktu: uwzględnia zmiany wprowadzone wcześniej przez rozmaite ustawy nowelizujące, ale sam nie jest nowelizacją. Innymi słowy, nie należy odczytywać jego ogłoszenia jako ustanowienia odrębnego systemu wsparcia albo nowego obowiązku zgłoszenia pieca.

To istotne zwłaszcza w tej ustawie, ponieważ jej zakres jest dziś znacznie szerszy niż sugeruje dawny, skrótowy tytuł kojarzony wyłącznie z termomodernizacją. Ustawa obejmuje reguły finansowania inwestycji z Funduszu Termomodernizacji i Remontów, a zarazem przepisy o CEEB — państwowej bazie informacji o źródłach ogrzewania budynków.

Już art. 1 pokazuje, że są to dwa równoległe obszary regulacji:

Ustawa określa zasady:

finansowania ze środków Funduszu Termomodernizacji i Remontów części kosztów przedsięwzięć termomodernizacyjnych i remontowych, przedsięwzięć niskoemisyjnych oraz zakupu, montażu, budowy lub modernizacji instalacji odnawialnego źródła energii;

funkcjonowania centralnej ewidencji emisyjności budynków.

— art. 1 ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o CEEB

W praktyce oznacza to, że do jednej ustawy sięga zarówno właściciel planujący poprawę efektywności energetycznej budynku, jak i właściciel lub zarządca, który musi złożyć albo zaktualizować deklarację CEEB.

Aktualne, jednolite brzmienie jest szczególnie potrzebne, gdy sprawa dotyczy rozdziałów o premii termomodernizacyjnej, premii remontowej, premii kompensacyjnej, przedsięwzięciach niskoemisyjnych, grantach związanych z mieszkaniowym zasobem gminy albo grancie OZE. W tych obszarach posługiwanie się pojedynczą, dawną nowelizacją może prowadzić do pominięcia warunku, wyjątku lub aktualnego odesłania.

Co dokładnie mówią przepisy o wsparciu

Punktem wyjścia jest art. 2 pkt 1 ustawy. Definiuje on „inwestora”, czyli podmiot, który może występować w ustawowym systemie wsparcia. Nie jest nim wyłącznie osoba fizyczna posiadająca dom.

inwestor – właściciela lub zarządcę budynku, lokalnej sieci ciepłowniczej lub lokalnego źródła ciepła, z wyłączeniem jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych;

— art. 2 pkt 1 ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o CEEB

Prościej: ustawowy „inwestor” może być właścicielem albo zarządcą budynku, ale też podmiotem odpowiedzialnym za lokalną sieć ciepłowniczą lub lokalne źródło ciepła. Ustawa wyłącza jednak jednostki budżetowe i samorządowe zakłady budżetowe.

Najważniejszym mechanizmem dla inwestycji poprawiających energetykę budynku pozostaje premia termomodernizacyjna, uregulowana w rozdziale 2. Ustawa przewiduje też grant termomodernizacyjny. Osobne zasady dotyczą premii remontowej, skierowanej do ściśle określonych podmiotów i związanej z budynkami wielorodzinnymi oddanymi do użytkowania przed 14 sierpnia 1961 r. Nie należy więc zakładać, że każdy remont starego budynku automatycznie spełnia przesłanki tej premii.

W odrębnym reżimie funkcjonuje premia kompensacyjna. Jest ona adresowana do osób fizycznych, których sytuacja wiąże się z historią lokali kwaterunkowych, a nie do każdego właściciela modernizowanej nieruchomości.

Ustawa szczegółowo opisuje także „przedsięwzięcia niskoemisyjne”. To nie każde działanie reklamowane jako ekologiczne, lecz inwestycje odpowiadające ustawowym wariantom, takim jak wymiana nieodpowiedniego źródła ogrzewania, jego likwidacja i przyłączenie budynku do odpowiedniej sieci albo zmniejszenie zapotrzebowania domu jednorodzinnego na energię przy spełnieniu dodatkowych warunków.

Przepis wskazuje wprost, że jednym z takich wariantów może być:

wymiana urządzeń lub systemów grzewczych ogrzewających budynki mieszkalne jednorodzinne lub urządzeń lub systemów podgrzewających wodę użytkową w tych budynkach, które nie spełniają standardów niskoemisyjnych, na spełniające standardy niskoemisyjne

— art. 2 pkt 1b lit. a ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o CEEB

Znaczenie tego sformułowania jest praktyczne: przy ocenie prawa do konkretnego wsparcia nie wystarczy ogólne hasło „wymiana ogrzewania”. Trzeba sprawdzić, czy stare i nowe urządzenie oraz sposób realizacji inwestycji mieszczą się w ustawowej definicji.

Jak to działa w praktyce

Właściciel domu jednorodzinnego wymienia źródło ogrzewania, a przy okazji ogranicza zużycie energii potrzebnej do ogrzewania i przygotowania ciepłej wody. Powinien sprawdzić w jednolitym tekście nie tylko definicję przedsięwzięcia niskoemisyjnego z art. 2, lecz także przepisy rozdziału właściwego dla formy wsparcia, o którą chce się ubiegać. Definicja celu inwestycji i warunki otrzymania określonej premii to bowiem dwie różne kwestie.

CEEB: obowiązek deklaracji i znaczenie danych

Rozdział 5a ustawy reguluje centralną ewidencję emisyjności budynków. Za jej prowadzenie odpowiada Główny Inspektor Nadzoru Budowlanego jako administrator ewidencji.

Dla właściciela albo zarządcy budynku kluczowe są przepisy art. 27g. To one nakładają obowiązek złożenia deklaracji dotyczącej źródeł ciepła lub źródeł spalania paliw. Deklarację trzeba złożyć w terminie 14 dni od pierwszego uruchomienia źródła ciepła lub spalania paliw, a przy zmianie danych — również w ciągu 14 dni od tej zmiany.

Nie jest to wyłącznie formalność techniczna. Informacja w CEEB może mieć znaczenie w sprawach, w których przepisy szczególne uzależniają prawo do świadczenia albo sposób weryfikacji wniosku od danych o głównym źródle ogrzewania.

Pokazuje to wyrok WSA w Łodzi z 27 września 2023 r., sygn. II SA/Łd 599/23, dotyczący dodatku węglowego i rozbieżności między wnioskiem a deklaracją CEEB. Sąd zakwestionował automatyczne uznanie, że sam wpis w ewidencji przesądza sprawę, bez odpowiedniego wyjaśnienia stanu faktycznego.

Ze stanowiskiem organów obu instancji nie można się zgodzić. Z całą zaś pewnością uznać je należy za przedwczesne w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego.

— wyrok WSA w Łodzi z 27 września 2023 r., II SA/Łd 599/23

Nie oznacza to jednak, że dane w CEEB można traktować lekceważąco. Przeciwnie: deklarację należy składać rzetelnie i aktualizować bez zwłoki. Orzeczenie pokazuje jedynie, że w postępowaniu administracyjnym organ ma obowiązek prawidłowo wyjaśnić sprawę, a nie poprzestać na mechanicznym porównaniu dwóch formularzy.

Ustawa przewiduje ponadto przepis karny za niewykonanie obowiązku deklaracyjnego. Jest to dodatkowy powód, by po montażu nowego źródła ciepła albo zmianie istniejącego systemu ogrzewania nie odkładać aktualizacji wpisu.

Na co uważać przy korzystaniu z tekstu jednolitego

Po pierwsze, nie należy mylić różnych instrumentów pomocy. Premia termomodernizacyjna, premia remontowa, premia kompensacyjna, grant OZE i rozwiązania dla mieszkaniowego zasobu gminy mają odmienne cele oraz kręgi uprawnionych.

Po drugie, ustawowe definicje mają znaczenie. Pojęcia takie jak „inwestor”, „przedsięwzięcie niskoemisyjne” czy „standardy niskoemisyjne” nie powinny być zastępowane potocznym rozumieniem. To, że wydatek służy oszczędzaniu energii, nie przesądza jeszcze o spełnieniu warunków konkretnej formy wsparcia.

Po trzecie, CEEB dotyczy nie tylko nowych budynków. Zmiana danych o źródle ogrzewania w istniejącym obiekcie również uruchamia obowiązek aktualizacji deklaracji w ustawowym terminie.

Po czwarte, dane z CEEB nie są przeznaczone do dowolnego obrotu. Ustawa pozwala udostępniać je podmiotom publicznym wyłącznie w zakresie niezbędnym do realizacji ich ustawowych zadań. To ograniczenie jest ważne zarówno dla organów korzystających z ewidencji, jak i dla osób, których dane dotyczą.

Co to oznacza w praktyce

Sprawdzaj aktualne brzmienie ustawy, gdy oceniasz prawo do premii, grantu lub obowiązek związany z CEEB; tekst jednolity zbiera obowiązujące zmiany w jednym miejscu.
Najpierw ustal, o jaki instrument wsparcia chodzi — termomodernizacyjny, remontowy, kompensacyjny czy inny — ponieważ każdy ma własne warunki.
Porównaj planowaną inwestycję z definicjami z art. 2, a nie wyłącznie z opisem wykonawcy lub nazwą programu.
Po uruchomieniu nowego źródła ciepła albo zmianie danych złóż lub zaktualizuj deklarację CEEB w 14 dni.
Przy sporze z organem nie ignoruj wpisu CEEB, ale też nie zakładaj, że zamyka on sprawę bez analizy wszystkich dowodów.